mały agregat prądotwórczymały agregat prądotwórczy2

Artykuł odpowiada na pytanie, jak dobrać agregat prądotwórczy do silnika elektrycznego, żeby silnik ruszył bez zadławienia agregatu, spadku napięcia i zadziałania zabezpieczeń.

Agregat prądotwórczy do silnika dobiera się na moc rozruchową silnika, a nie na jego moc znamionową. Silnik asynchroniczny uruchamiany bezpośrednio pobiera w chwili startu prąd 5–7 razy większy od znamionowego, dlatego agregat z regulatorem napięcia AVR powinien mieć moc w kVA ok. 3–4 razy większą od mocy silnika w kW. Softstart lub falownik zmniejsza ten mnożnik do ok. 1,5–2.

Dlaczego moc znamionowa silnika nie wystarcza do doboru agregatu

Silnik elektryczny w chwili załączenia zachowuje się jak zwarcie: wirnik stoi, impedancja uzwojeń jest mała, a prąd rozruchowy osiąga zwykle 6-krotność prądu znamionowego. Nowoczesne silniki o wysokiej sprawności (klasy IE3, IE4) mogą pobierać przy starcie jeszcze więcej prądu.

Prąd rozruchowy obciąża agregat inaczej niż sieć energetyczna. Sieć ma praktycznie nieograniczoną moc zwarciową, a agregat ma ograniczoną moc prądnicy i silnika spalinowego. Duży pobór prądu przy rozruchu powoduje chwilowy spadek napięcia i spadek obrotów silnika spalinowego, czyli spadek częstotliwości.

Zbyt duży spadek napięcia blokuje rozruch silnika. Moment obrotowy silnika asynchronicznego maleje z kwadratem napięcia: przy napięciu obniżonym o 30% silnik ma tylko ok. 49% momentu rozruchowego. Silnik pod obciążeniem (pompa, sprężarka, przenośnik) może wtedy nie ruszyć, grzać się i wyzwolić zabezpieczenie termiczne.

Jak szybko dobrać agregat do silnika – mnożniki dla metod rozruchu

Mnożnik doboru to liczba, przez którą mnoży się moc silnika w kW, aby otrzymać orientacyjną moc agregatu w kVA. Wartość mnożnika zależy od sposobu rozruchu silnika. Poniższe wartości dotyczą agregatów synchronicznych z regulatorem AVR i silników trójfazowych.

Moc agregatu (kVA) ÷ moc silnika (kW) Rozruch bezpośredni Gwiazda-trójkąt Softstart Falownik 3–4× 2–2,5× 1,5–2× 1,5–2× Jaśniejszy odcinek = zapas dla silników pod obciążeniem i małych agregatów przenośnych
Metoda rozruchuPrąd rozruchowy (krotność In)Mnożnik mocy agregatu (kVA/kW)Uwagi
Rozruch bezpośredni (DOL)5–7×3–4×najtrudniejszy przypadek; dla małych agregatów przenośnych przyjmuj 4–5×
Gwiazda-trójkąt (Y/Δ)ok. 2–2,5×2–2,5×prąd ok. 1/3 wartości przy DOL; uwaga na szpilkę prądu przy przełączeniu
Softstart2–4× (zależnie od nastawy)1,5–2×typowa nastawa ograniczenia prądu 300–350%
Falownik (przemiennik częstotliwości)1–1,5×1,5–2×zapas wynika z harmonicznych, a nie z prądu rozruchu

Mnożnik 3–4 dla rozruchu bezpośredniego wynika z możliwości prądnicy z AVR. Agregat z układem wzbudzenia wspomaganym (AREP, PMG lub uzwojenie pomocnicze) dostarcza przez co najmniej 10 sekund prąd ok. 3-krotnie wyższy od znamionowego. Ta przeciążalność pokrywa szczyt prądu rozruchowego, więc agregat nie musi mieć mocy równej pełnej mocy rozruchowej silnika.

Jak obliczyć moc agregatu do silnika krok po kroku

Dokładne obliczenie mocy agregatu wymaga danych z tabliczki znamionowej silnika: mocy, napięcia, prądu znamionowego, współczynnika mocy cos φ i – jeśli jest podana – krotności prądu rozruchowego Ia/In.

  1. Odczytaj prąd znamionowy silnika In z tabliczki. Dla silnika 400 V można go oszacować wzorem: In ≈ P / (√3 × 400 × cos φ × η).
  2. Policz moc pozorną pracy silnika: Spracy = √3 × U × In (dla silnika jednofazowego: U × In).
  3. Policz moc rozruchową: Srozr = Spracy × krotność prądu rozruchowego dla wybranej metody rozruchu (tabela wyżej).
  4. Podziel moc rozruchową przez przeciążalność prądnicy (ok. 3 dla agregatu z AVR i wzbudzeniem wspomaganym). Wynik to minimalna moc znamionowa agregatu w kVA.
  5. Dodaj pozostałe odbiorniki pracujące w chwili rozruchu (oświetlenie, inne silniki, elektronika).
  6. Dodaj zapas 20–25%, aby agregat w pracy ciągłej nie przekraczał ok. 75–80% mocy znamionowej.
  7. Uwzględnij warunki pracy: wysokość nad poziomem morza i temperaturę otoczenia według współczynników korekcyjnych z karty katalogowej agregatu.

Przykład: pompa 5,5 kW z rozruchem bezpośrednim

Pompa z silnikiem trójfazowym 5,5 kW, 400 V ma prąd znamionowy ok. 11 A. Moc pozorna pracy wynosi √3 × 400 V × 11 A ≈ 7,6 kVA. Przy rozruchu bezpośrednim i prądzie rozruchowym 6,5 × In moc rozruchowa wynosi ok. 50 kVA. Po podzieleniu przez przeciążalność prądnicy (3) otrzymujemy ok. 17 kVA. Z zapasem na inne odbiorniki właściwy będzie agregat trójfazowy 20 kVA z AVR.

Ta sama pompa ze softstartem ustawionym na 300% prądu znamionowego potrzebuje ok. 23 kVA mocy rozruchowej. Wystarczy wtedy agregat ok. 10–12 kVA, czyli prawie o połowę mniejszy.

Przykład: silnik jednofazowy 2,2 kW (sprężarka, betoniarka)

Silnik jednofazowy 2,2 kW, 230 V pobiera ok. 14 A w pracy, czyli ok. 3,2 kVA. Silniki kondensatorowe sprężarek tłokowych ruszają pod obciążeniem i mają prąd rozruchowy 5–7 × In. Dla takiego silnika bezpieczny wybór to agregat jednofazowy o mocy ok. 7–9 kVA lub agregat trójfazowy o mocy na jednej fazie nie mniejszej niż ta wartość.

Tabela orientacyjnego doboru agregatu do mocy silnika

Tabela podaje minimalną moc agregatu z AVR dla silników trójfazowych 400 V. Wartości są orientacyjne i zakładają, że silnik jest jedynym odbiornikiem w chwili rozruchu.

Moc silnikaRozruch bezpośredniGwiazda-trójkątSoftstart / falownik
1,5 kW6 kVA–3–4 kVA
3 kW10–12 kVA7 kVA5–6 kVA
5,5 kW17–20 kVA12–14 kVA9–11 kVA
7,5 kW25–30 kVA17–20 kVA12–15 kVA
11 kW35–45 kVA25–28 kVA17–22 kVA
15 kW45–60 kVA30–38 kVA23–30 kVA
22 kW70–90 kVA45–55 kVA33–45 kVA
30 kW100–120 kVA60–75 kVA45–60 kVA

Dla silników powyżej ok. 30 kW oraz dla zestawów kilku dużych silników producenci agregatów wykonują obliczenia spadku napięcia na podstawie reaktancji podprzejściowej prądnicy (x”d). Szacowanie mnożnikiem przy takich mocach prowadzi zwykle do przewymiarowania agregatu.

Jaki typ agregatu wybrać do zasilania silnika

Rodzaj prądnicy decyduje o tym, czy agregat uruchomi silnik, w takim samym stopniu jak moc. Agregat do silnika powinien mieć prądnicę synchroniczną bezszczotkową z elektronicznym regulatorem napięcia AVR.

Typ agregatuRozruch silnikówKiedy wybrać
Synchroniczny z AVRbardzo dobry – szybko odbudowuje napięcie po skoku obciążeniapompy, sprężarki, piły, betoniarki, maszyny warsztatowe
Synchroniczny z wzbudzeniem AREP/PMGnajlepszy – utrzymuje ok. 3 × In przez ≥ 10 sduże silniki z rozruchem bezpośrednim, zasilanie rezerwowe zakładów
Asynchroniczny (bez AVR)słaby – głęboki spadek napięcia przy rozruchuodbiorniki rezystancyjne: grzejniki, oświetlenie, elektronarzędzia
Inwertorowyograniczony – elektronika ma małą przeciążalność krótkotrwałąelektronika wrażliwa, małe silniki z falownikiem; do silników z DOL dobieraj z dużym zapasem

Silnik trójfazowy wymaga agregatu trójfazowego. Do agregatu trójfazowego warto jednocześnie podłączać odbiorniki jednofazowe równomiernie na trzy fazy, ponieważ asymetria obciążenia zmniejsza dostępną moc i pogarsza rozruch silnika.

Moc agregatu: kVA, kW, PRP i ESP – co oznaczają w karcie katalogowej

kVA to moc pozorna agregatu, a kW to moc czynna. Agregaty trójfazowe podaje się zwykle przy cos φ = 0,8, więc moc czynna w kW to 80% mocy w kVA (agregat 20 kVA = 16 kW). Silnik w chwili rozruchu ma niski współczynnik mocy (0,3–0,5), dlatego do obliczeń rozruchu używa się kVA.

PRP (Prime Power) to moc, z jaką agregat może pracować przez nieograniczony czas przy zmiennym obciążeniu, według normy ISO 8528-1. ESP (Emergency Standby Power) to moc awaryjna, wyższa o ok. 10%, dopuszczalna tylko przez ograniczony czas w roku. Agregat do silnika pracującego codziennie dobiera się według mocy PRP.

Dopuszczalny spadek napięcia przy rozruchu silnika

Spadek napięcia przy rozruchu to główne kryterium doboru agregatu do silnika. Norma ISO 8528-5 dzieli agregaty na klasy wykonania G1–G4, które określają dopuszczalne odchyłki napięcia i częstotliwości przy nagłej zmianie obciążenia.

  • Do 15% – gdy do agregatu podłączona jest wrażliwa elektronika, sterowniki PLC, oświetlenie LED lub zasilacze UPS.
  • Do 20% – typowa granica dla instalacji mieszanych w budynkach.
  • Do 30–35% – akceptowalne, gdy agregat zasila głównie silniki, a styczniki nie odpadają przy chwilowym spadku napięcia.

Styczniki silników mogą odpaść przy spadku napięcia większym niż ok. 30–35%. Jeśli w instalacji pracują już inne silniki, głęboki spadek napięcia przy starcie nowego silnika może je zatrzymać.

Jak zmniejszyć wymaganą moc agregatu

  • Softstart – ogranicza prąd rozruchowy do nastawionej wartości (np. 300% In), co zmniejsza moc rozruchową o ok. połowę.
  • Falownik – uruchamia silnik praktycznie prądem znamionowym; wymaga zapasu mocy agregatu ze względu na harmoniczne lub filtra po stronie zasilania.
  • Rozruch gwiazda-trójkąt – obniża prąd rozruchowy do ok. 1/3, ale silnik ma też tylko ok. 1/3 momentu rozruchowego, więc nie nadaje się do rozruchu pod pełnym obciążeniem.
  • Kolejność załączania – największy silnik uruchamia się jako pierwszy, przy nieobciążonym agregacie, a mniejsze odbiorniki dołącza się po jego rozpędzeniu.
  • Rozruch bez obciążenia – pompę uruchamia się przy przymkniętej zasuwie, a sprężarkę z odciążeniem, co skraca czas rozruchu.

Najczęstsze błędy przy doborze agregatu do silnika

  • Dobór agregatu na moc znamionową silnika zamiast na moc rozruchową.
  • Mylenie kVA z kW – agregat „10 kVA” ma tylko 8 kW mocy czynnej.
  • Porównywanie mocy silnika z mocą maksymalną (ESP) agregatu zamiast z mocą ciągłą (PRP).
  • Wybór agregatu bez AVR lub małego agregatu inwertorowego do silnika z rozruchem bezpośrednim.
  • Pominięcie innych odbiorników pracujących w chwili rozruchu silnika.
  • Jednoczesny rozruch kilku silników zamiast sekwencyjnego.
  • Zbyt długi lub zbyt cienki przewód między agregatem a silnikiem, który pogłębia spadek napięcia.
  • Długotrwała praca agregatu wysokoprężnego na małym obciążeniu (poniżej ok. 30%), która prowadzi do zjawiska „wet stacking” – nadmierne przewymiarowanie też jest błędem.

Checklista przed zakupem agregatu do silnika

  • ☐ Mam dane z tabliczki silnika: moc, napięcie, In, cos φ, Ia/In.
  • ☐ Znam metodę rozruchu: bezpośredni, gwiazda-trójkąt, softstart, falownik.
  • ☐ Wiem, czy silnik rusza pod obciążeniem.
  • ☐ Policzyłem pozostałe odbiorniki i ustaliłem kolejność załączania.
  • ☐ Agregat ma prądnicę synchroniczną z AVR i odpowiednią liczbę faz.
  • ☐ Porównuję moc PRP agregatu, a nie ESP.
  • ☐ Uwzględniłem zapas 20–25% oraz warunki pracy (wysokość, temperatura).
  • ☐ Dla silników powyżej 30 kW poprosiłem dostawcę o obliczenie spadku napięcia.

FAQ – dobór agregatu prądotwórczego do silnika

Jaki agregat do silnika 3 kW?

Silnik trójfazowy 3 kW z rozruchem bezpośrednim wymaga agregatu trójfazowego z AVR o mocy ok. 10–12 kVA. Ten sam silnik ze softstartem lub falownikiem uruchomi agregat o mocy ok. 5–6 kVA.

Ile razy większy musi być agregat od silnika?

Agregat do silnika z rozruchem bezpośrednim powinien mieć moc w kVA 3–4 razy większą od mocy silnika w kW. Przy rozruchu gwiazda-trójkąt wystarcza 2–2,5 raza, a przy softstarcie lub falowniku 1,5–2 razy.

Czy agregat inwertorowy uruchomi silnik elektryczny?

Agregat inwertorowy uruchomi mały silnik, ale ma ograniczoną przeciążalność krótkotrwałą. Do silników z rozruchem bezpośrednim, zwłaszcza ruszających pod obciążeniem, lepszy jest agregat synchroniczny z AVR.

Dlaczego silnik nie rusza na agregacie, choć działa z sieci?

Silnik nie rusza na agregacie, ponieważ prąd rozruchowy powoduje głęboki spadek napięcia. Moment obrotowy silnika maleje z kwadratem napięcia, więc przy zbyt słabym agregacie silnik nie pokonuje oporu obciążenia.

Czy do silnika trójfazowego wystarczy agregat jednofazowy?

Silnik trójfazowy wymaga agregatu trójfazowego. Zasilanie silnika trójfazowego z jednej fazy przez kondensator rozruchowy obniża jego moc o ok. 30–40% i nie jest zalecane przy pracy pod obciążeniem.

Czy softstart zmniejsza wymaganą moc agregatu?

Softstart zmniejsza wymaganą moc agregatu, ponieważ ogranicza prąd rozruchowy do nastawionej wartości. Nastawa 300% prądu znamionowego zmniejsza moc rozruchową o ok. 50% w porównaniu z rozruchem bezpośrednim.

Źródła: Atlas Copco – Jak dobrać rozmiar generatora; Generac – Mobile Generator Sizing; Generac – Basic Sizing for Mobile Generators; Cummins – Transient Performance of Generating Sets (ISO 8528-5); Cummins – Explanation of Motor Starting Specifications; Kohler Power – Motor Starting (Power Systems Topics 103); Z. Szulc, K. Fałdyga – Zastosowanie agregatu prądotwórczego i przemiennika częstotliwości do rozruchu silnika, Zeszyty Problemowe – Maszyny Elektryczne nr 74/2006; ISO 8528-1, ISO 8528-5.

By admin